Đan Sâm

  Thuốc bắc

Đan sâm là một loại thảo dược quý đã được chiết suất thành dịch để truyền trực tiếp cho bệnh nhân. Đan sâm cho hiệu quả cao trong các bệnh liên quan tới tim mạch như nhồi máu cơ tim, thiếu máu cơ tim, đột quỵ,…

Hình ảnh cây đan sâm
Cây Đan sâm

1.Tên gọi: Đan sâm, Tử sâm, Xích sâm, Huyết sâm, Đơn sâm, Huyết căn

2. Tên khoa học: Salvia multiorrhiza Bunge Họ: Lamiaceae.

3. Mô tả: Thảo dược lâu năm, cao 30 đến 80 cm. Rễ thon, hình trụ, vỏ ngoài da. Thân cây tứ giác, nhánh trên. Lá mọc đối, lá hợp chất đơn lẻ, 3-5 lá. Lá chóp lớn hơn lá bên, và lá nhỏ có hình bầu dục. Những bông hoa có hình môi, màu xanh tím. Hạt nhỏ thuôn, màu nâu sẫm hoặc đen khi nấu chín. Ra hoa từ tháng 5 đến tháng 10, ra hoa từ tháng 6 đến tháng 11.

4. Phân bố và thu hoạch

Việt Nam: Sa Pa, Tam Đảo. Chủ yếu là để giữ giống.

Trung Quốc: An Huy, Giang Tô, Chiết Giang, Phúc Kiến, Giang Tây, Hồ Nam, Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Quý Châu và những nơi khác, và số lượng lớn nhất được trồng ở Chiết Giang.

Hiện chủ yếu dùng Đan sâm nhập của Trung Quốc.

Thu hoạch rễ vào mùa đông. Đào rể về rửa sạch đất, cắt bỏ cây và rễ con, phơi hoặc sấy khô.

5. Bào chế và bảo quản

Cách bào chế:

  • Theo Trung y: Tẩm nước ủ mềm, thái lát dùng sống hoặc sao qua, hoặc tẩm rượu sau qua (tuỳ theo đơn).
  • Theo kinh nghiệp Việt Nam: Rửa sạch để ráo nước, ủ mềm một đêm, thái lát mỏng, phơi khô dùng (dùng sống, cách này thường dùng). Hoặc Tẩm rượu để một giờ sao qua.

Bảo quản: Hay hút ẩm dễ mốc mọt, cần phơi khô, cất kín. Có thể sấy hơi diêm sinh.

6. Thành phần hóa học

Thân rễ chứa dầu dễ bay hơi, chứa α- và-humu-lene,-elemol, α-curcumene, atractone, 3β-acetyl 3β-acetoxyatractylone, sesamedione [selina-4 (14), 7 (11) -diene-8-one], eudesmol, axit palmitic [1 ], Hinesol,-selinene [2], v.v. Nó cũng chứa các hợp chất Sesquiterpene lactone: atractylenolide-I, -II, -Ⅲ và 8β-ethoxyatractylenolide-II (8β-ethoxyatractylenolide-II) [3]. Các hợp chất chứa polyacetylen: 14-acetyl-12-senecioyl-8-cis-gấp triol (14-acetyl-12-senecioyl-2E, 8Z, 10E-atracetylentriol), 14-acetyl 14-acetyl-12-senecioyl-2E, 8E, 10E-atractylentriol, 12-senecio-light 8-cis atractyllentriol (12-senecioyl-2E, 8Z , 10E-atracetylentriol), 12-senecioyl-2E, 8E, 10E-atractylentriol [3], 12α-methylbutanoyl-14-acetyl-8- 12α-methyl butyryl-14-acetyl-2E, 8Z, 10E-atractylentriol, 12α-methylbutyryl-14-acetyl-8-trans atractylentriol (12α-methylbutyryl-14- acetyl-2E, 8E, 10E-atractylentriol), 14α-methylbutyryl-8-cis atractylentriol, 14α-methyl butyryl-2E, 8Z, 10E-atractylentriol, 14α-methylbutyryl Atractyltriol (14α-methyl butyryl-2E, 8E, 10E-atractylentriol) [4]. Nó cũng chứa scopoletin [3], fructose, inulin [5], mannan miễn dịch AM-3 [6] và axit aspartic, Huyết thanh, axit glutamic, alanine, glycine, valine, isoleucine, leucine, tyrosine (Tyro-sin), phenylalanine, lysine, histidine (histi-sin), arginine (arginine), proline (proline) và các axit amin khác.

Hình ảnh Dược liệu Đan sâm
Dược liệu Đan sâm

7. Tác dụng dược lý

7.1. Tác dụng lợi tiểu: Nó có lợi tiểu rõ rệt và lâu dài, và có tác dụng đối với các động vật khác nhau như chuột, thỏ và chó. Thuốc tiêm tĩnh mạch cho chó không gây mê 0,05-0,25g / kg, lượng nước tiểu có thể tăng hơn 9 lần và vẫn cao hơn bình thường sau 5 giờ dùng thuốc, tiêm tĩnh mạch 1-3g / kg, lượng nước tiểu cao hơn trước Nó có thể tăng gấp 2-6 lần, và hầu hết trong số chúng vẫn còn nhiều hơn bình thường sau 6-7 giờ dùng thuốc. Baizhu và chiết xuất dòng chảy 1,0g / kg được tiêm tĩnh mạch cho chuột, và thỏ được tiêm 1,0g / kg tiêm bắp hoặc tiêm bắp. Có thể tạo ra một tác dụng lợi tiểu rõ ràng và lâu dài. Atractylodes không chỉ làm tăng sự bài tiết nước mà còn thúc đẩy sự bài tiết các chất điện giải, đặc biệt là natri và bài tiết natri tốt hơn bài tiết nước. Nó cũng không ảnh hưởng đến tác dụng chống lợi tiểu của hormon tuyến yên sau. Do đó, sự tăng bài tiết nước của Atractylodes có thể không phải là tác dụng chính của sự tái hấp thu tích cực của nước, nhưng sau đó làm giảm sự tái hấp thu chất điện giải. Vai trò của natri và các đặc tính giống như acetazolamide làm tăng khả năng carbon dioxide trong nước tiểu, giá trị pH, tăng bài tiết kali và giảm bài tiết ammonium. Có một vài thử nghiệm về tác dụng lợi tiểu của con người cuối cùng không thể được xác nhận.

7.2. Tác dụng hạ đường huyết: Thuốc sắc hoặc chiết xuất dạ dày của thỏ có thể làm giảm lượng đường trong máu một chút. Thuốc giảm đau ở chuột có tác dụng tăng tốc độ đồng hóa glucose trong cơ thể và do đó làm giảm đường huyết. Thuốc uống ở chuột có thể bảo vệ gan và ngăn ngừa giảm glycogen ở gan do carbon tetrachloride.

7.3. Tác dụng tăng miễn dịch: Thuốc sắc tố Baizhu tiêm vào tĩnh mạch ở mức 1mol hoặc 6g / kg có thể thúc đẩy tăng cân và sức chịu đựng khi bơi ở chuột. Baizhu có thể tăng cường chức năng thực bào của hệ thống lưới nội mô. Chức năng thực bào của đại thực bào phúc mạc chuột làm tăng đáng kể tỷ lệ thực bào, chỉ số thực bào và tiêu hóa lysosomal của đại thực bào so với nhóm đối chứng. Trong giảm bạch cầu, Atractylodes có tác dụng làm trắng. Atractylodes cũng có thể làm tăng tỷ lệ chuyển đổi tế bào lympho và tỷ lệ hình thành hoa hồng tự nhiên, thúc đẩy chức năng miễn dịch tế bào và tăng đáng kể IgG. Điều này cho thấy Atractylodes có tác dụng tăng cường lá lách và dạ dày, củng cố cơ thể và cải thiện khả năng kháng bệnh.

7.4. Tác dụng chống đông máu: Atractylodes có tác dụng ức chế đáng kể đối với sự kết tập tiểu cầu 0,5g / kg thuốc sắc Atractylodes để súc miệng trong 1-4 tuần có thể kéo dài đáng kể thời gian thrombin ở chuột. Tác dụng của nó yếu hơn dicoumarin, nhưng mạnh hơn Butadion. Tác dụng của rễ mạnh hơn so với thân cây. Những người khỏe mạnh uống 5% thuốc sắc rễ, mỗi lần 1 muỗng, 3 lần mỗi ngày. Sau 4 ngày, thời gian prothrombin và thời gian đông máu được kéo dài đáng kể. Các chỉ số trên trở lại mức trước khi dùng thuốc 10 ngày và chiết xuất rượu cũng có Hiệu quả, nhưng thời gian ngắn hơn.

7.5. Tác dụng đối với hệ tim mạch: Atractylodes có tác dụng giãn mạch. Nó có tác dụng ức chế tim. Nó có thể gây ngừng ruột khi liều quá lớn. Khi chó gây mê tiêm thuốc tiêm tĩnh mạch 0,1g / kg, và huyết áp giảm nhẹ 0,25g / kg, huyết áp giảm mạnh và không thấy hồi phục trong vòng 3-4 giờ.

7.6. Tác dụng chống ung thư: Thử nghiệm in vitro cho thấy dầu trung tính trong dầu dễ bay hơi Atractylodes có tác dụng ức chế đáng kể đối với các tế bào ung thư thực quản. Với tốc độ 10mcg / ml, tất cả các tế bào ung thư có thể được thải ra trong vòng 24 giờ. Với tốc độ 5mcg / ml, hầu hết các tế bào ung thư có thể bị bong ra, và các mảnh tế bào nhỏ hoặc tế bào phân tán còn lại cho thấy sự co rút của nhân, làm mờ hạt nhân và không bào. Tiêm trong màng bụng dầu Atractylodes dễ bay hơi 50 – 100mg / kg ức chế đáng kể ung thư cổ trướng Ehrlich. Hiệu quả của ung thư trạng thái rắn khi được báo cáo một cách có hệ thống là không nhất quán. Khi sàng lọc 358 loại thuốc thực vật, thuốc đơn và hợp chất Trung Quốc, dầu dễ bay hơi Atractylodes có tác dụng ức chế mạnh nhất đối với sarcoma-180 của chuột (tỷ lệ ức chế là 31-49%). Ngoài ra còn có báo cáo về S-180, S-37, U- 14 và W-256, cũng như mô hình bệnh bạch cầu (L615) không có tác dụng đáng kể. Gần đây, hoạt động của Atractylodes macrocephala trên khối u methA đã tăng đáng kể so với nhóm đối chứng và phản ứng quá mẫn của khối u MethA cũng được tăng cường đáng kể. Phản ứng vị thành niên do Hemagglutinin-P và lipopolysacarit gây ra.

7.7. Tác dụng đối với cơ trơn đường tiêu hóa: Trước đây, Atractylodes không có tác dụng đối với chức năng của đường tiêu hóa (như tiết axit dạ dày, nhu động ruột, v.v.), và nó không có tác dụng chống viêm, chống viêm và giảm đau, và không ảnh hưởng đến nhiệt độ cơ thể. , Không có tác dụng ức chế rõ ràng trên hệ thống thần kinh trung ương, sau này được coi là cơ sở để phân biệt với Cangzhu. Gần đây báo cáo rằng tác dụng của Atractylodes đối với hoạt động tự phát của ruột non của thỏ là khác nhau. Atractylodes có thể tăng cường hoạt động co bóp tự phát của ruột non bị cô lập ở thỏ và làm tăng biên độ co bóp. Tác động của sự di chuyển tự phát của ruột non bị cô lập là không đáng kể. Atractylodes rõ ràng có thể đối kháng với sự co thắt của thuốc bổ ruột non bị cô lập gây ra bởi acetylcholine và barium dichloride ở thỏ, và có thể ức chế hoạt động đường ruột của ruột bị cô lập do bổ sung adrenaline. Tuy nhiên, cũng có báo cáo không có sự đối kháng đáng kể. Baizhu thuốc sắc 10g mỗi ngày (thuốc thô / kg tiêm trực tiếp liên tục cho chuột rõ ràng có thể thúc đẩy quá trình tổng hợp protein đường ruột. 50mg và 200mg / kg đường uống chiết xuất atractylodes có thể ức chế đáng kể các vết loét do căng thẳng ngâm nước ở động vật, ức chế đáng kể Hiệu quả.

7.8. Tác dụng kháng khuẩn: Chiết xuất nước có tác dụng ức chế floc Epidermophyton và Nocardia stellarum trong ống nghiệm. Thuốc sắc cũng ức chế meningococci. Gần đây, Baizhu Decoction và Sijunzi Decoction có mức độ khác nhau về tác dụng kháng khuẩn đối với bệnh thương hàn, phó thương hàn A, trực khuẩn lỵ, Escherichia coli và Pseudomonas aeruginosa, mà không có tác dụng diệt khuẩn.

7.9. Thúc đẩy chức năng tạo máu: 1g / kg, 0,2ml / lần tiêm dưới da của thuốc sắc Baizhu có thể thúc đẩy sự phát triển của các tế bào tiền thân tạo máu tủy xương đỏ (CFU-E). Nó có tác dụng nâng cao các tế bào bạch cầu do hóa trị hoặc xạ trị.

7.10. Thúc đẩy tổng hợp protein: 10 g / kg thuốc sắc Atractylodes được tiêm vào dạ dày trong 7 ngày liên tiếp, điều này rõ ràng thúc đẩy quá trình tổng hợp protein đường ruột ở chuột.

7.11. Tác dụng khác: Atractylodes có tác dụng kích thích thoáng qua khi thở. Ngoài ra, Atractylodes có tác dụng ức chế đáng kể đối với cơ trơn tử cung của thỏ, ruột, chuột và chuột. Bảo vệ. Atractylodes chiết xuất ethyl acetate, dùng cho chuột tá tràng, có thể làm tăng đáng kể bài tiết mật. Một lượng nhỏ dầu dễ bay hơi có tác dụng an thần.

Hình ảnh Đan sâm
Đan sâm khô

8. Đan sâm trong y học cổ truyền

Khí vị: Vị đắng, tính hơi hàn

Quy kinh: Thủ Thiếu âm Tâm, Thủ Quyết âm Tâm bào, Túc Quyết âm Can.

Công năng: Hoạt huyết hóa ứ, lương huyết tiêu ung, dưỡng huyết an thần, thanh nhiệt trừ phiền.

Chủ trị: Lãnh nhiệt lao, đau nhức khớp, chân tay cử động khó, bài nùng chỉ thống, sinh cơ trưởng nhục, phá ứ huyết, bổ tân sinh huyết an thai, tống tử thai, chỉ huyết băng đới hạ, điều phụ nhân kinh mạch không đều, huyết tà tâm phiền, ác sang giới tiễn, nhọt độc, đơn độc, đau đầu mắt đỏ, ôn nhiệt sinh cuồng

Hợp dụng:

  • Huyết ứ bên trong biểu hiện kinh nguyệt không đều, mất kinh, đau bụng hoặc đau bụng sau đẻ. Ðan sâm phối hợp với ích mẫu, Ðào nhân, Hồng hoa và Ðương quy
  • Khí huyết ứ trệ biểu hiện đau vùng tim, đau bụng hoặc đau vùng thượng vị. Ðan sâm phối hợp với Sa nhân và Ðàn hương trong bài Ðan sâm ẩm.
  • Huyết ứ biểu hiện đau mỏi toàn thân hoặc đau khớp. Ðan sâm phối hợp với Ðương quy, Xuyên khung và Hồng hoa.
  • Mụn nhọt và sưng nề. Ðan sâm phối hợp với Kim ngân hoa, Liên kiều và Nhũ hương.
  • Bệnh có sốt do phong tà xâm nhập dinh phận biểu hiện sốt cao, bứt rứt, dát sần, chất lưỡi đỏ hoặc đỏ thẫm, rêu lưỡi ít. Ðan sâm phối hợp với Sinh địa hoàng, Huyền sâm và Trúc diệp.
  • Dinh huyết bất túc kèm theo nội nhiệt biểu hiện hồi hộp đánh trống ngực, bứt rứt và Mất ngủ. Ðan sâm phối hợp với Toan táo nhân và Dạ giao đằng.

Kiêng kỵ: Phản Lê Lô

Chú ý:  Không có huyết ứ không nên dùng.

Liều lượng: Ngày 6 – 12g, dạng thuốc sắc.

Hình ảnh đan sâm

9. Ứng dụng lâm sàng

9.1. Chữa suy nhược cơ thể, thiếu máu, phụ nữ sau đẻ mất máu (Thiên vương bổ tâm đan) Đan sâm 8g; huyền sâm, địa hoàng, mỗi vị 12g, thiên môn, mạch môn, mỗi vị 10g; phục linh, viễn chí, đương quy, bá tử nhàn, toan táo nhân, mỗi vị 8g; ngũ vị tử, cát cánh, mỗi vị 6g; chu sa 0,6g. Uống thuốc sắc (chu sa gói riêng, uống cùng với thuốc đã sắc), ngày một thang. Hoặc tán bột làm viên, mỗi ngày uống 20g.

9.2. Bài thuốc bổ (Tư can bổ thận) Đan sâm 400g, đương quy 2000g, hoài sơn, ngọc trúc, hà thủ ô đỏ, mỗi vị 400g, đơn bì, bạch linh, mạch môn, trạch tả, mỗi vị 200g, thanh bì, chỉ thực, thù nhục, mỗi vị 200g. Các vị thuốc tán nhỏ,dùng mật ong hoặc siro luyện thành viên hoàn nặng 5g, ngày uống 4-6 viên.

9.3. Chữa viêm khớp cấp: Đan sâm 12g, hy thiêm thảo, ké đầu ngựa, thổ phục linh, kim ngân, mỗi vị 20g, kê huyết đằng, tỳ giải, mỗi vị 16g, ý dĩ, cam thảo nam, mỗi vị 12g. Sắc uống ngày 1 thang.

9.4. Chữa viêm khớp cấp kèm theo tổn thương ở tim:

  • Đan sâm 12g; kim ngân hoa, ké đầu ngựa, thổ phục linh, đảng sâm, ý dĩ, mỗi vị 20g; bạch truật, kê huyết đằng, tỳ giải, mỗi vị 16g. Sắc uống ngày một thang.
  • Đan sâm, kim ngân hoa, mỗi vị 20g, đảng sâm, hoàng kỳ, bạch truật, mỗi vị 16g; đương quy, long nhãn, liên kiều, hoàng cầm, hoàng bá, mỗi vị 12g; táo nhân, phục linh, mỗi vị 8g; mộc hương, viễn chí, mỗi vị 6g. Sắc uống ngày một thang.
  • Khi có loạn nhịp: đan sâm 16g, sinh địa, kim ngân, mỗi vị 20g; đảng sâm 16g, chích cam thảo, a giao, mạch môn, hạt vừng, đại táo, liên kiều, mỗi vị 12g; quế chi 6g, gừng sống 4g. Sắc uống ngày một thang.

9.5. Chữa đau tức ở ngực, đau nhói vùng tim

  • Đan sâm 32g, xuyên khung, trầm hương, uất kim, mỗi vị 20g; hồng hoa 16g, xích thược, hương phụ chế, hẹ, qua lâu, mỗi vị 12g; đương quy vĩ 10g. Sắc uống ngày một thang.
  • Đan sâm 32g, xích thược, xuyên khung, hoàng kỳ, hồng hoa, uất kim, mỗi vị 20g; đảng sâm, toàn đương quy, trầm hương, mỗi vị 16g; mạch môn, hương phụ, mỗi vị 12g. Sắc uống ngày một thang.

9.6. Chữa thấp khớp mạn thể nhiệt, sốt, sưng đỏ đau: Đan sâm, cốt toái bổ, thạch cao, kê huyết đằng, địa hoàng, rau má, uy linh tiên, hy thiêm, khương hoạt, độc hoạt, thiên hoa phấn, thổ phục linh, mỗi vị 12g, bạch chỉ nam 8g, cam thảo 4g. Sắc uống ngày một thang.

9.7. Chữa thấp khớp mạn thể hàn, đau nhức các khớp Đan sâm 12g, đảng sâm 20g, hoài sơn 16g; u chát chìu, kê huyết đằng, thục địa, xích thược, thổ phục linh, thiên niên kiện, độc hoạt, khương hoạt, tang ký sinh, đỗ trọng, mỗi vị 12g; ngưu tất 10g, nhục quê 8g. Sắc uống.

9.8. Chữa suy tim: Đan sâm 16g, đảng sâm 20g, bạch truật, ý dĩ, xuyên khung, ngưu tất, trạch tả, mã đề, mộc thông, mỗi vị 16g. Sắc uống ngày một thang.

9.9. Chữa suy tim thể tâm dương hư: Đan sâm 16g, ngưu tất 16g, ý dĩ 16g, phụ tử chế 12g, bạch truật 12g, trạch tả 12g, can khương 6g, nhục quế 4g. Sắc uống.

9.10. Trị suy tim thể âm dương khí huyết đều hư: Đan sâm 16g, long cốt 16g, hoàng kỳ 12g, phụ tử chế 12g, ngũ vị tử 12g, mạch môn 12g, đương quy 12g, trạch tả 12g, xa tiền 12g, nhân sâm 8g, hồng hoa 8g, đào nhân 6g. Sắc uống.

9.11. Chữa tim hồi hộp, chóng mặt, nhức đầu, hoa mắt, ù tai: Đan sâm 12g, sa sâm 12g, thiên môn 12g, mạch môn 12g, thục địa 12g, long nhãn 12g, đảng sâm 12g, toan táo nhân 8g, bá tử nhân 8g, viễn chí 8g, ngũ vị tử 6g. Sắc uống.

9.12. Chữa viêm gan mạn tính, sưng gan, đau vùng gan: Đan sâm 20g, nọc sởi 20g. Sắc uống thay nước uống trong ngày.

9.13. Chữa thần kinh suy nhược, nhức đầu, mất ngủ:

  • Đan sâm, bạch thược, đại táo, hạt muồng sao, mạch môn, ngưu tất, huyền sâm, mỗi vị 16g; dành dành, toan táo nhân, mỗi vị 8g. Sắc uống ngày một thang.
  • Đan sâm, liên tâm, táo nhân sao, quả trắc bá, mỗi vị 8g, viễn chí 4g. Sắc uống ngày một thang.

9.14. Chữa xơ gan giai đoạn đầu: Đan sâm 16g, nhân trần 20g, ý dĩ 16g, bạch truật 12g; bạch linh, bạch thược, sài hồ, hoàng kỳ, mỗi vị 10g; ngũ gia bì, chi tử, mỗi vị 8g; gừng, đại phúc bì, cam thảo, đại táo, mỗi vị 6g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang.

9.15. Chữa động kinh (Hà sa hoàn thang) Đan sâm 8g; đảng sâm, bạch truật, kỷ tử, hà thủ ô, mỗi vị 12g; bột rau thai nhi, phục linh, viên chí, mỗi vị 8g; trần bì, cam thảo, mỗi vị 6g. Làm thành viên hoặc sắc uống.

9.16. Viêm tắc động mạch chi: Đan sâm, hoàng kỳ, mỗi vị 20g, đương quy vĩ 16g; xích thược, quế chi, bạch chỉ, nghệ, nhũ hương, một dược, hồng hoa, đào nhân, tô mộc, mỗi vị 12g. Sắc uống.

9.17. Thang tư âm hoạt huyết Đan sâm 12g, sinh địa huyền sâm, quyết minh tử sao, ngưu tất, mỗi vị 16g; đơn bì, xích thược, mạch môn, huyết giác, mộc thông, mỗi vị 12g; hoàng cầm, chi tử, mỗi vị 10g; cam thảo dây 8g. Sắc uống.

9.18. Chữa kinh nguyệt mau và nhiều Đan sâm 8g, ích mẫu 16g, sinh địa 12g, cỏ nhọ nồi tươi 20g, xuyên khung, ngưu tất, địa cốt bì, huyền sâm, mỗi vị 8g. Sắc uống.

LEAVE A COMMENT